Kur’an Işığında İlahi Hidayete İcabetin Psikolojik Saikleri: Temellendirici Bir Çalışma

Öz

Araştırma, Kur’an-ı Kerim ışığında ilahi hidayete icabetin psikolojik saiklerini belirlemeyi amaçlamıştır. Araştırmacı, araştırma problemini ele almak için tümevarım ve tümdengelim yöntemlerini birlikte kullanmıştır. Araştırmanın örneklemi olarak Kur’an’dan yirmi sure seçilmiş; araştırma araçları olarak analiz ve çıkarım yöntemlerinden yararlanılmıştır.

Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Psikolojik saikler ile icabetin gücü arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Buna göre, kişinin nefsindeki saikler ne kadar güçlü olursa ve kişi bunları kazanmaya ne kadar çok çaba gösterirse icabet de o kadar hızlı gerçekleşmektedir. Sonuçlar ayrıca icabetin; hızlılık, gecikme, tereddüt ve reddetme gibi farklı biçimlerinin bulunduğunu, Kur’an’da hem bireysel hem de toplumsal icabet örneklerine yer verildiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca icabet biçimlerinin çeşitlenmesine yol açan birtakım faktörlerin bulunduğu belirlenmiş ve araştırmacı bunları “psikolojik saikler” ve “icabetin önündeki engeller” olarak adlandırmıştır. Bunun yanı sıra Kur’an incelendiğinde, insan nefsinin inşasına yönelik kapsamlı psikolojik ilke ve temeller içerdiği açıkça görülmektedir. Çünkü Kur’an yalnızca hükümler ve yasamalar kitabı değil, aynı zamanda bir hidayet ve psikolojik eğitim kitabıdır.

Araştırma bazı önerilerle sonuçlandırılmıştır. Bunların en önemlisi, icabet üzerinde etkili olan psikolojik saiklerin Kur’an’dan daha kapsamlı biçimde çıkarılmasına yönelik çalışmaların artırılması gerekliliğidir.