Beyan ilmi: Basit normatif okumadan işlevsel etkileşimli okumaya Ortaöğretimde beyan ilminin öğretimi örneği

Öz

Okumanın hayatımızda büyük bir öneme sahip olduğu açıktır. Bu nedenle okumayı sürekli hâle getirmek gerekir. Her okuma, anlamayı amaçlar. Bu amaca ulaşmak için okumanın doğru, etkin ve etkileşimli olması gerekir; sıradan ve yüzeysel bir okuma yeterli değildir. Çünkü aradığımız anlam çoğu zaman metnin arkasında örtülü ve gizli durumdadır.
Bu yüzden metinlerle dikkatli ve eleştirel bir okuma yoluyla ilişki kurmaya ve onları sorgulamaya ihtiyaç duyarız. Ancak bu şekilde anlamın derinliklerine ulaşabiliriz. Bu, yüzeysel ve geçici bir okumayla mümkün değildir. Bu nedenle öğretmenlerin öğrencilere edebî metinleri okuma, tatma ve üretme bağlamında etkin okuma becerisi kazandırmaları gerekir.
Bu makale, genel olarak belagat öğretiminin, özel olarak da ortaöğretimde beyan ilminin öğretiminin durumuna odaklanmaktadır. Çalışma, yüzeysel işlevsel okumayı aşarak beyan ilmine yönelik etkin ve tartışmacı bir okumaya yönelir. Bu okuma, teşbih, istiare, kinaye ve mecaz gibi belagat örneklerinde gizli anlamları ortaya çıkarmayı hedefler. Çalışmanın teorik kısmında etkin okuma, belagat ve beyan ilmi gibi kavramlar tanımlanacak; uygulamalı kısmında ise beyan ilminden farklı örnekler sunularak etkileşimli ve tartışmacı okuma ön plana çıkarılacaktır.